Pod zasłoną objawu

Przemoc a problemy psychiczne dzieci i młodzieży

Dzieci krzywdzone najczęściej mają obniżone poczucie własnej wartości, są pełne lęku, strachu i agresji. Nie potrafią bronić się przed atakami, wykorzystywaniem ze strony innych. Są zagubione, wycofane, a wielokrotne doświadczanie urazu niszczy i zniekształca ich osobowość.

Maria Langer-Fyda

Kartoteka psychiatry… niemy świadek cierpienia:

• Jan – 6 lat, cierpi na atopowe zapalenie skóry, występują tiki, pojawia się moczenie nocne.
• Zuzanna – 14 lat, po próbie samobójczej, zdiagnozowano depresję, izoluje się od rówieśników, trudności w nauce, samotna, smutna, w relacjach z mężczyznami wykazuje zachowania uwodzicielskie, ubiera się i maluje nieadekwatnie do wieku, molestowana seksualnie.
• Mateusz – 8 lat, wbiega do gabinetu, zrzuca wszystkie przedmioty leżące na biurku, podbiega do okna, łamie kaktusy, wbija sobie kolce w ręce, na widok krwi zaczyna się śmiać, wykazuje zachowania autodestrukcyjne, silna nadpobudliwość, niska tolerancja frustracji.
• Julia – 15 lat, 165 cm wzrostu, waga 34 kg, nad jej łóżkiem wiszą zasady, które restrykcyjnie wciela w życie: „Jeśli nie jesteś chuda, to znaczy, że nie jesteś atrakcyjna”.

Bycie chudą jest ważniejsze od bycia zdrową.

Będziesz się głodzić i robiła wszystko, co w Twojej mocy, aby wyglądać coraz szczuplej. Nie będziesz jadła bez poczucia winy. Będziesz liczyła każdą kalorię i ograniczała ich ilość. Najważniejsze jest to, co mówią waga i lustro. To proste – chudnięcie jest dobre, a przybieranie na wadze złe. Nigdy nie jesteś „zbyt” chuda. Bycie chudą i niejedzenie są dowodami prawdziwej woli.

Rodzice wysoko sytuowani, pełniący zawody zaufania publicznego, najwyższa zasada w domu: pieniądze masz, masz wysokie kieszonkowe, w zamian mamy spokój. „Jaki to pasek wchodzisz w grę, jakiś problem w szkole? Nie przesadzaj. Jesteśmy zmęczeni, nie mamy czasu.”

Skutki doświadczanej przemocy

Należy z całą stanowczością podkreślić, że przemoc w rodzinie, zarówno psychiczna, fizyczna, jak i seksualne wykorzystywanie, stanowią traumę dla dziecka.

Dzieci krzywdzone

Ze strony innych są zagubione, wycofane, a wielokrotne doświadczanie urazu niszczy i zniekształca ich osobowość.

„Jedno z badań przeprowadzonych przez Hoertela i wsp. wykazało, że wszystkie typy negatywnych doświadczeń w dzieciństwie (przemoc seksualna, fizyczna i emocjonalna, zaniedbania) są powiązane z ryzykiem samobójstwa oraz z wcześniejszym wystąpieniem pierwszej próby samobójczej. Jednocześnie wykazano, że zaniedbanie było najsilniej powiązane z ryzykiem samobójstwa” (tamże, s. 992).

Jak pomóc dziecku krzywdzonemu?

Jak opisuje Iwona Jurczak-Topolska w swojej książce „Podróżą każda miłość jest”, dzieci chłoną atmosferę, w której żyją:

„Ania (7 lat) sprowadza nieobliczalną władzę rodzicielską, kiedy wpada w szał: kopie, wrzeszczy, bije, rani. […] Została w przeszłości skarcona, kiedy była ofiarą, więc nie ufa dorosłym” (Jurczak-Topolska, 2014, s. 126).

W jaki sposób zaopiekować się dzieckiem, które cierpi z powodu przemocy?

1. Zapewnienie poczucia bezpieczeństwa – w codziennym życiu fundamentalny priorytet.
2. Responsywność – rozumiana jako opowiadanie o potrzebach dziecka, uwzględnianie jego historii.
3. Akceptacja – pozwolenie na wyrażanie emocji.
4. Prawdziwość – tworzenie atmosfery zaufania.
5. Rozmowa – „Wszystkie nasze dzieci są dziwne, ale kochamy je takie, jakie są” (Marcel A. Marcel, 2012, s. 112).
6. Cierpliwość i rozumienie – dziecko rozwija się w różnym tempie, a nie ucieka.
7. Respektowanie zasad rozwoju – rozwój dziecka to proces.
8. Reparacja – nauka naprawiania błędów.
9. Towarzyszenie, a nie wykręcanie – bycie obecnym w życiu dziecka.
10. Otwartość na współpracę ze specjalistami.

Bibliografia:

• Bowlby J. (2007). Przywiązanie. Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa.
• Herman J. (2004). Przemoc. Uraz psychiczny i powrót do równowagi. Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne, Sopot.
• Jodłowska-Szumito T. (2017). Zrozumieć, by chronić. Problemy psychologiczne dzieci adopcyjnych.
• Jurczak-Topolska I. (2014). Podróżą każda miłość jest. Warszawskie Wydawnictwo Literackie MUZA SA, Warszawa.
• Marcel A., Marcel. (2012). ORO, Wydawnictwo Marginesy, Warszawa.
• Melibruda J. (1993). Oblicza przemocy, „Remedium” nr 10, s. 5-6.
• Melibruda J. (2000). Wybrane problemy patologii życia rodzinnego. W: J. Strelau, Psychologia, Podręcznik akademicki, t. 3, Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne, Sopot.
• Murzyn A. (2012). Doświadczenie wczesnodziecięcej traumy jako predyktor wyników leczenia pacjentów z zaburzeniami osobowości.
• http://motylkiporanadietlove.blogspot.com/2017/12/dekalog.
• http://businessinsider.com.pl/rozwoj-osobisty/dlugotrway-stres-a-zmiany-w-mozgu.
• https://www.hellozdrowie.pl/artykul-stres-pozera-mozg.

Artykuł ukazał się na łamach czasopisma Niebieska linia autor Maria Langer-Fyda